Gaflet, İslamî bir terim olarak kalp ve gönül üzerinde perdelerin olması halini ifade eder. Bu perdeler, insanın hakikati görmesini engeller; sahibi için dünya ve nefsi ön planda olur. Bu durumun sonuçları ise zaman zaman kardeşçilikten kopukluklara, ihmal ve zararlara yol açabilir. Ancak anlatılan aşırı senaryoları çoğu kez kolayca genelleyip “herkes böyle” demek doğru değildir. Her toplumda gaflete düşmeler ve uyanışlar farklı yollarla tezahür eder.
Bu konuyu İslamî bir çerçeve içinde ele alalım:
- Gaflet uyanışına dair mesajlar: Gaflet uykusu derin olduğunda, insanlar özüne dönemez, hakikati görmez ve adalet, merhamet gibi vacip değerlerden uzaklaşabilirler. Ancak bu süreç her insan için farklı hızlarda ve şekillerde işler. Herhangi bir toplumu tek bir listeyle tarif etmek yerine, bireylerin ve toplulukların salâhât-ı kalbini ihya etme çabaları öne çıkmalıdır.
- Öfke ve zararlar: Aile içi kırılıklar, ihlaller ve aşırı davranışlar İslam ahlakına göre domates değildir; bu tür sapmalar zaruret içeren pişmanlıklar doğurabilir. İslam’da zulüm haramdır ve adaletin tecellisi için uğraşmak gerekir. Ayet ve hadisler bu noktada yol gösterir:
- “Ey iman edenler! Adaletle şahitlik edin.” (Nisa, 4:135)
- “Zulüm yoktur; Allah adaleti emreder.” (Hadis, çeşitli kaynaklarda adalet vurgusu)
- Hadis: “Hiçbir zarar veren ve zarar gören yok sayılmaz.” Bu, toplumsal ilişkilerde haksızlığa karşı uyanık olmayı hatırlatır.
- Dolandırıcılık ve kandırılma: Modern toplumlarda dolandırıcılık ve manipülasyonla karşılaşmalar maalesef gerçek. Bu konuda da inananlar için temel yol, vahiyden hareket eden itikad ve şecaatle hareket etmek, kaynakları doğrulamak ve şüpheli durumlarda sabır ve hikmetle hareket etmektir. Hz. Ali’nin şu veciz sözü de faydalı olabilir: “Kişi ne hayır, ne de şer için kendi kendini kandırır; insanlar, gördükleriyle hükmederler.”
- Uyanış için pratik yollar:
1) Kalbi zikir ve Allah’a yönelişi çoğaltın. Kalp ve ruh için temiz bir beslenme gerekir.
2) İçtihatlı bilgiyle hareket edin; doğrulanabilir bilgi ve güvenilir kaynaklara dayanarak karar verin.
3) İnsan ilişkilerinde merhamet ve adalet bağlarını güçlendirin; kardeşlikten yana tavır alın.
4) Hataları kabullenme ve tövbe ile toparlanma; günahların affı için samimi pişmanlık ve ibadetler.
5) Toplumsal uyarı: Dolandırıcılık ve manipülasyonlara karşı şüphecilik değil, sağduyu ve sorgulama.
- Kaynaklar ve daha derin okuma için kısa öneriler:
- Kur'an’dan: Adalet ve feragatla ilgili pek çok ayet, özellikle Nisa 4:135 ve Hac 22:78 gibi. Ayrıca kalbin gafletinden kaçınma vurgusu için Maide 5:100 ve Zümer 39:23 gibi ayetler okunabilir.
- Hadis ve sünnetten: Zikrin ve sabrın önemiyle ilgili rivayetler; toplum içindeki zulümle mücadeleye dair yönlendirmeler.
- Fıkhî literatürde: Zulüm, aldatma ve dürüstlük üzerine bölümler.
Sonuç olarak, gaflet uykusunun derinliğini kabul etmekle birlikte, uyanış için birbirimize olan sorumluluklarımızı hatırlayalım. İçimizdeki güveni güçlendirecek, adalet ve merhamet çerçevesinde hareket edecek adımlar atabiliriz. Her birimizin kendi iç dünyasında başlayan mahv-u hamleler, toplumun tümüne yansır. İnşallah hep birlikte kalbimizi, aklımızı ve amellerimizi temizleyerek gafleti kırmaya çalışırız; bu yolda birbirimize destek olmalı ve doğrulanabilir bilgiyi rehber edinmeliyiz. Allah yardımcımız olsun.
